Gelir Vergisi Nedir? Kimler Öder?
Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir yılda elde ettiği kazanç ve iratların safi tutarı üzerinden alınır. Sorunuzu ilgili mevzuatla birlikte inceleyin.
Bu sayfada neler var?
Gelir vergisi nedir?
Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratların safi tutarı üzerinden alınan dolaysız bir vergidir. Verginin konusu gerçek kişinin geliridir; dönem ise kural olarak takvim yılıdır.
Temel mevzuatı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'dur.
Not: Gelir vergisi ile kurumlar vergisi aynı şey değildir. Gelir vergisi gerçek kişilere, kurumlar vergisi ise kanunda sayılan kurumlara (şirket, kooperatif vb.) ilişkindir.
Kimler gelir vergisi mükellefidir?
Gelir vergisinin mükellefi gerçek kişilerdir. Ücretli çalışanlar, serbest meslek erbabı, ticari veya zirai kazanç elde edenler, kira geliri (gayrimenkul sermaye iradı) ya da sermaye geliri bulunan kişiler bu kapsamda değerlendirilebilir.
Gelir elde eden her kişinin mutlaka ayrıca yıllık beyanname vereceği anlamına gelmez; birçok gelir kaynakta stopajla vergilendirilir. Beyan gerekip gerekmediği gelir türüne ve şartlara bağlıdır.
Gelirin yedi unsuru nelerdir?
1. Ticari kazanç
Ticari ve sınai bir faaliyetten doğan kazançlar. İşletme faaliyetinin niteliğine göre gerçek veya basit usulde değerlendirilebilir.
2. Zirai kazanç
Zirai faaliyetlerden (tarım, hayvancılık vb.) elde edilen kazançlar. Vergilendirme biçimi faaliyetin ölçüsüne göre değişebilir.
3. Ücret
Bir işverene bağlı çalışma karşılığında elde edilen gelir. Genellikle kaynakta stopajla vergilendirilir.
4. Serbest meslek kazancı
Sermayeden çok kişisel mesai, ilmi veya mesleki bilgiye dayanan faaliyetlerden doğan kazançlar.
5. Gayrimenkul sermaye iradı
Gayrimenkullerin ve hakların kiraya verilmesinden elde edilen gelir (kira geliri).
6. Menkul sermaye iradı
Faiz, kar payı gibi sermayenin gelir getiren işlemlerinden doğan iratlar.
7. Diğer kazanç ve iratlar
Değer artış kazançları ve arızi kazançlar gibi, ilk altı unsura girmeyen belirli kazançlar.
Tam ve dar mükellefiyet arasındaki fark nedir?
Tam mükellefler kural olarak Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri gelirlerin tamamı üzerinden; dar mükellefler ise yalnızca Türkiye'de elde ettikleri gelirler üzerinden vergilendirilir.
İkamet, yerleşme ve Türkiye'de elde edilen gelir kavramlarının değerlendirilmesi somut olaya göre değişebilir.
Ülkeler arasındaki çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları, mükellefiyet ve vergileme hakkı bakımından ayrıca önem taşıyabilir.
Gelir vergisi nasıl belirlenir?
Gelir vergisinde önce gelirin safi tutarı bulunur: hasılattan, mevzuatın izin verdiği gider ve indirimler düşülür. Ardından artan oranlı tarife uygulanır ve varsa yıl içinde yapılan kesintiler (stopaj) hesaplanan vergiden mahsup edilir.
Yöntem kavramsal olarak şöyledir: gelir → indirim ve giderler → safi tutar → artan oranlı tarife → mahsuplar → ödenecek/iade. Bu sayfada güncel dilim tablosu veya hesaplama aracı yer almaz; oran ve hadler yıllara göre değişir.
Stopaj ile yıllık beyan arasındaki ilişki
Stopaj, verginin gelirin ödenmesi sırasında kaynağında kesilerek idareye ödenmesidir. Ücret, kira, serbest meslek ödemesi gibi birçok gelirde stopaj uygulanabilir.
Stopaja tabi bir gelir her durumda nihai olarak vergilendirilmiş sayılmaz. Gelir türüne, tutara ve şartlara göre ayrıca yıllık beyan gerekip gerekmediği değişebilir; kesin sonuç somut duruma bağlıdır.
Gelir türünüzün yıllık beyana girip girmediğini veya stopajın nasıl dikkate alınacağını mı araştırıyorsunuz? Durumunuzu VergiAsistan'a yazın ve ilgili mevzuat dayanaklarını inceleyin.
Kendi Durumumu VergiAsistan'a SorYıllık gelir vergisi beyan süreci
Yıllık beyan sürecinde gelirler önce türlerine göre sınıflandırılır; istisna ve hadler kontrol edilir; beyana tabi gelirler beyannamede birleştirilir; yıl içinde yapılan kesintiler mahsup edilir ve varsa ödenecek vergi ödenir.
Beyan son günü ve ödeme tarihleri mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişebilir; bu nedenle güncel takvim her dönem için ayrıca kontrol edilmelidir.
Gelir vergisinde sık karşılaşılan değerlendirme alanları
Birden fazla işverenden ücret
Birden çok işverenden ücret alınması, belirli şartlarda yıllık beyanı gündeme getirebilir; sonuç tutar ve koşullara göre değişir.
Kira geliri
Konut ve işyeri kira gelirlerinde istisna, gider yöntemi ve beyan şartları farklı değerlendirilebilir.
Serbest meslek kazancı
İndirilebilecek giderler ve belge düzeni, kazancın tespitinde belirleyicidir.
Yurt dışı gelirleri
Yurt dışı gelirlerin beyanı, mükellefiyet türüne ve çifte vergilendirme anlaşmalarına göre değişebilir.
İstisna ve indirimler
Uygulanabilecek istisna ve indirimler gelir türüne ve şartlara bağlıdır.
Geçici vergi ve mahsup
Bazı kazançlarda dönem içinde ödenen geçici vergi, yıllık vergiden mahsup edilir.
VergiAsistan gelir vergisi sorularında nasıl kullanılabilir?
Örnek türde sorular:
İlgili konular
Sık Sorulan Sorular
Gelir vergisini kimler öder?+
Gelir vergisi, gerçek kişilerin bir takvim yılında elde ettiği kazanç ve iratlar üzerinden alınır. Ücretli çalışan, serbest meslek erbabı, ticari veya zirai kazanç elde eden, kira ya da sermaye geliri bulunan gerçek kişiler kapsamdadır.
Şirketler gelir vergisi öder mi?+
Kural olarak hayır. Sermaye şirketleri gibi kurumlar, gelir vergisi değil kurumlar vergisi mükellefidir. Gelir vergisi gerçek kişilere, kurumlar vergisi kanunda sayılan kurumlara ilişkindir.
Her ücret geliri için yıllık beyanname verilir mi?+
Hayır. Ücret gelirlerinin önemli bölümü kaynakta stopaj yoluyla vergilendirilir ve çoğu durumda ayrıca yıllık beyan gerekmeyebilir. Beyan gerekip gerekmediği; gelir türü, tutar ve şartlara göre değişir.
Stopaj ne anlama gelir?+
Stopaj, verginin gelirin ödenmesi aşamasında kaynağında kesilerek ilgili idareye ödenmesidir. Bazı gelirlerde stopaj nihai vergilendirme olabilirken, bazı hallerde yıllık beyanla birlikte değerlendirilir.
Tam ve dar mükellefiyet arasındaki fark nedir?+
Tam mükellefler kural olarak yurt içi ve yurt dışı gelirlerinin tamamı üzerinden; dar mükellefler ise yalnızca Türkiye'de elde ettikleri gelirler üzerinden vergilendirilir. Ayrım, ikamet ve yerleşme gibi ölçütlere ve somut olaya göre değerlendirilir.
Gelir vergisi oranı herkes için aynı mıdır?+
Hayır. Gelir vergisi artan oranlı bir tarifeye göre hesaplanır; matrah büyüdükçe uygulanan oran kademeli olarak yükselir. Bazı gelir türlerinde ayrıca özel oran ve stopaj uygulamaları bulunabilir.
Gelirinizin türüne göre mevzuatı inceleyin
Beyan yükümlülüğü ve vergilendirme biçimi; gelir türüne, tutara, stopaja ve mükellefiyet durumuna göre değişebilir. Sorunuzu kaynaklarıyla birlikte analiz edin.
VergiAsistan'ı Ücretsiz DeneyinResmi Kaynaklar
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır ve profesyonel vergi danışmanlığının yerini tutmaz. İşlem öncesinde güncel mevzuatı ve durumunuza uygun uzman görüşünü değerlendirin.