Tüzel kişiliği bulunmayan kooperatif iktisadi işletmesi hk.

T.C.HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI İzmir Defterdarlığı Gelir Kanunları Usul Grup Müdürlüğü Sayı : 67854564-105[1741/6698]-…. 04.06.2025 Konu : Tüzel kişiliği bulunmayan kooperatif iktisadi işletmesi hk. İlgi : ….   İlgide kayıtlı özelge talep formunun incelenmesinden;  - Kooperatifinizin … tarihinden itibaren kurumlar vergisi mükellefiyetinin kapatıldığı,  - Kooperatifin ortak dışı işlemlerinden dolayı …. kurumlar vergisi, gelir stopaj, KDV ve kurum geçici vergi yönünden mükellefiyet kaydının açıldığı,  - İktisadi işletme adına yapılan başvurularda istenilen belgeler için Ticaret Sicil Müdürlüğüne başvurulduğu ancak taleplerinin anılan müdürlüğün mevzuatları gereğince reddedildiği,  - Enerji Piyasası Düzenleme Kuruluna Bilgi Edinme Yasası kapsamında başvurularak lisanslarının kooperatif adına alındığı, ortak dışı işlemlerin ise iktisadi işletme adına yapıldığının belirtilmesi üzerine ilgili Kurumdan alınan cevabi yazıda, kendi mevzuatlarında bu durumla ilgili bir düzenlemenin olmadığının belirtildiği,  - Bayiliğini aldığınız akaryakıt şirketinin, kooperatif adına lisans alındığından bahisle iktisadi işletmenin lisansının olmaması nedeniyle kooperatife bağlı iktisadi işletme adına fatura düzenleyemeyeceğini bildirdiği, - Kooperatif adına lisans alındığı için ücret bordroları, ÖKC'ler ve faturaların kooperatif adına tanzim edildiği ancak iktisadi işletme defterine kaydedilerek kurumlar vergisi, muhtasar ve katma değer vergisi sorumluluklarını iktisadi işletmeye bağlı olarak gerçekleştirildiği,  - Kooperatifin kurumlar vergisi mükellefiyetinin kapatılması sebebiyle Ba-Bs bildirim formunun verilemediği, kooperatif adına düzenlenen faturaların, Ba bildirim formlarında gösterilebilmesi için iktisadi işletme adına fatura edildiği, bu suretle iktisadi işletme Ba bildirimlerinde beyan edilebildiği kooperatif adına fatura düzenleyenlerin de Bs bildirim formlarında kooperatife ait bilgilerin bildirildiği,  belirtilerek tesis edilen işlemlerin mevzuata uygun olup olmadığı hususunda Defterdarlığımız görüşünün istenildiği anlaşılmıştır.  KURUMLAR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN  5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinde, "(1) Aşağıda sayılan kurumlar kurumlar vergisinden muaftır:  ... KURUMLAR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN  5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinde, "(1) Aşağıda sayılan kurumlar kurumlar vergisinden muaftır:  ...  k) Tüketim ve taşımacılık kooperatifleri hariç olmak üzere, ana sözleşmelerinde sermaye üzerinden kazanç dağıtılmaması, yönetim kurulu başkan ve üyelerine kazanç üzerinden pay verilmemesi, yedek akçelerin ortaklara dağıtılmaması ve sadece ortaklarla iş görülmesine ilişkin hükümler bulunup, bu hükümlere fiilen uyan kooperatifler ile bu kayıt ve şartlara ek olarak kuruluşundan inşaatın bitim tarihine kadar yönetim ve denetim kurullarında söz konusu inşaat işlerini kısmen veya tamamen üstlenen gerçek kişilerle tüzel kişi temsilcilerine veya Kanunun 13 üncü maddesine göre bunlarla ilişkili olduğu kabul edilen kişilere veya yukarıda sayılanlarla işçi ve işveren ilişkisi içinde bulunanlara yer vermeyen ve yapı ruhsatı ile arsa tapusu kooperatif tüzel kişiliği adına tescil edilmiş olan yapı kooperatifleri. (7061 sayılı Kanunun 88 inci maddesiyle eklenen parantez içi ibare; Yürürlük: 1/1/2018) (Kooperatiflerin ortakları dışındaki kişilerle yaptıkları işlemler ile kooperatif ana sözleşmesinde yer almayan konularda ortakları ile yaptıkları işlemler "ortak dışı" işlemlerdir. Kooperatiflerin faaliyetin icrasına tahsis ettikleri ve ekonomik ömrünü tamamlamış olan demirbaş, makine, teçhizat, taşıt ve benzeri amortismana tabi iktisadi kıymetleri elden çıkarmaları ile yapı kooperatiflerinin kendilerine ait arsalarını kat karşılığı vererek her bir hisse için bir işyeri veya konut elde etmeleri ortak dışı işlem sayılmaz. Kooperatiflerin ortak dışı işlemleri nedeniyle kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş kabul edilir. Kooperatiflerin, iktisadi işletmelerinden ve tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından kazanç elde etmelerinin ve bu kazançların daha sonra ortaklara dağıtılmasının muafiyete etkisi yoktur. Ortak dışı işlemlerden elde edilen kazançların vergilendirilmesine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca belirlenir.)   ..."hükmü yer almaktadır.  1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin "4.13.3. 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin "4.13.3. Kurumlar vergisinden muaf olan kooperatiflerde ortak dışı işlemlerin vergilendirilmesi" başlıklı bölümünde, "7061 sayılı Kanunla 5520 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (k) bendine eklenen parantez içi hükümle 1/1/2018 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, kurumlar vergisinden muaf kooperatiflerin ortak dışı işlemleri nedeniyle kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme oluşmuş kabul edileceği, kooperatiflerin bu iktisadi işletmelerinden ve tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından kazanç elde etmelerinin ve bu kazançların daha sonra ortaklara dağıtılmasının da muafiyete etkisinin olmayacağı ve ortak dışı işlemlerden elde edilen kazancın vergilendirilmesine ilişkin usul ve esasların Maliye Bakanlığınca belirleneceği hüküm altına alınmıştır.  Bu suretle kooperatiflerin, 1/1/2018 tarihinden itibaren gerçekleştirecekleri ortak dışı işlemler nedeniyle muafiyetleri etkilenmeyecek; ancak bu işlemlerden elde edilen kazançlar kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisine tabi tutulacaktır. Dolayısıyla, muafiyete ilişkin diğer şartları taşıyan kooperatiflerin ortak dışı işlemlerinden elde edilen kazançları kooperatif tüzel kişiliğine bağlı ayrı bir iktisadi işletme nezdinde kurumlar vergisine tabi tutulacak, ortak içi işlemlerinden elde edilen kazançlarının kurumlar vergisine tabi tutulması söz konusu olmayacaktır.  Ortak dışı işlemlerle ilgili olarak kooperatif tüzel kişiliğine bağlı oluştuğu kabul edilen iktisadi işletme adına kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis edilecektir.  Öte yandan   ...  Kurumlar vergisinden muaf olan kooperatiflerce, ortak dışı işlemlerden doğan kazancın ve kurumlar vergisi matrahının tespiti açısından ortak dışı işlem kapsamında bulunan ve bulunmayan hasılat, maliyet ve gider unsurlarının ayrı ayrı izlenmesi, ortak dışı işlemlere ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının diğer işlemlerle ilişkilendirilmemesi ve kooperatif tarafından tutulan defterlere, bu ayrımı sağlayacak şekilde kaydedilmesi gerekmektedir.   ..." açıklamalarına yer verilmiştir.  Yine aynı Tebliğin, "14.1.Beyannamenin verilmesi" başlıklı bölümünde, "Kurumlar vergisinden muaf olan kooperatiflerin farklı alan veya konularda yaptığı tüm ortak dışı işlemler nedeniyle, alan veya konu ayrımı gözetilmeksizin, her bir kooperatifin tüzel kişiliğine bağlı tek bir iktisadi işletme için kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirilecektir. Bu iktisadi işletmenin mükellefiyetle ilgili ödevlerinin yerine getirilmesinden kooperatif tüzel kişiliği sorumlu olacaktır." açıklaması yer almaktadır.  Bu itibarla; ortak dışı işlemler nedeniyle kurumlar vergisi mükellefiyeti tesis ettirilen iktisadi işletmeye ait hasılat, maliyet ve gider unsurlarının kooperatifin diğer işlemleriyle ilişkilendirilmemesi gerekmekte olup, ayrıca bu iktisadi işletmenin vergisel ödevlerinin yerine getirilmesinden kooperatif tüzel kişiliği sorumlu olacaktır.  Bu kapsamda, ortak dışı faaliyetinize ilişkin olanlar da dâhil olmak üzere, mal ve hizmet alımlarınıza ilişkin düzenlenecek faturaların kooperatif tüzel kişiliğiniz adına düzenlenmesi; mal ve hizmet satışına ilişkin işlemlerinizde ise tüzel kişiliğiniz tarafından genel hükümler çerçevesinde fatura veya fatura düzenleme zorunluluğu bulunmayan durumlarda fatura yerine geçen belge düzenlenmesi gerekmektedir.  KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN  3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun;  - 1/1 inci maddesinde, Türkiye'de ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan