Toptancı hallerindeki faaliyetlerin vergi kanunları karşısındaki durumu

T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İstanbul Vergi Dairesi BaşkanlığıGelir Kanunları KDV-ÖTV Grup Müdürlüğü Sayı     :39044742-130[Özelge]-946158                                                                                                                                                                      24.08.2022 Konu :Toptancı hallerindeki faaliyetlerin vergi kanunları karşısındaki durumu İlgi            :…/…/… tarih ve ……. evrak kayıt numaralı özelge talep formunuz.İlgide kayıtlı özelge talep formunda, Şirketinizin balık ürünleri toptan ticareti ve komisyonculuğu işi ile iştigal ettiği, balık ürünlerinin bir kısmını tekne ile avcılık yapan vergi mükellefi gerçek kişilerden ve kurumlar vergisi mükelleflerinden, bir kısmını komisyonculardan ve bir kısmını ise vergi mükellefiyeti olmayan balıkçılardan satın aldığı belirtilerek, söz konusu alımlara ilişkin yapılacak teslimlerde vergilendirmenin ve belge düzeninin ne şekilde olacağı hususunda Başkanlığımız görüşünün talep edildiği anlaşılmıştır.  GELİR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN: 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında kurumlar vergisinin, mükelleflerin bir hesap dönemi içinde elde ettikleri safi kurum kazancı üzerinden hesaplanacağı, ikinci fıkrasında ise safi kurum kazancının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun ticari kazanç hakkındaki hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır. Diğer taraftan, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasında, yapacakları nakden veya hesaben ödemeler (avans olarak ödenenler dâhil) üzerinden gelir vergisi tevkifatı yapmakla sorumlu olanlar sayılmış olup, anılan fıkranın (11) numaralı bendinde ise "Çiftçilerden satın alınan zirai mahsuller ve hizmetler için yapılan ödemelerden; a) Hayvanlar ve bunların mahsulleri ile kara ve su avcılığı mahsulleri için, i)        Ticaret borsalarında tescil ettirilerek satın alınanlar için (2009/14592 sayılı BKK ile %1), ii)      (i) alt bendi dışında kalanlar için (2009/14592 sayılı BKK ile % 2), ..."  oranlarında vergi tevkifatı yapılacağı hükme bağlanmıştır. Öte yandan; 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 11 inci maddesi uyarınca Bakanlığımıza, ziraî ürünlerin (işlenmiş olanlar dâhil) alım ve satımına aracılık eden kuruluşlar ile Ticaret Borsalarını bu mahsullerin satın alınması sırasında yapılacak vergi tevkifatından müteselsilen sorumlu tutma, söz konusu ürünlerin satışı dolayısıyla yapılacak vergi tevkifatının hangi safhada yapılacağını her bir ürün için ayrı ayrı belirleme yönünde yetki verilmiş bulunmaktadır. Söz konusu yetkiye istinaden; Söz konusu yetkiye istinaden; Bakanlığımızca hazırlanan 164 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin, "Tevkifat Yapmak Zorunda Olan Kamu Kurum ve Kuruluşları DışındakiKurum, Kuruluş ve Kişilerce Zirai Ürün Alımında Yapılacak Gelir Vergisi Tevkifatı ve Müteselsil Sorumluluk:" başlıklı 3 numaralı bölümünde; " ... Bu hükümlere göre, yukarıda sayılan kurum, kuruluş ve kişiler; çiftçilerden satın aldıkları zirai ürünler için yaptıkları ödemelerden (avans olarak ödenenler dâhil) tevkifat yapmak zorundadırlar. Ancak, bu tevkifatın yapılmaması halinde, ürünü çiftçiden satın alanın sorumluluğu olmakla birlikte, bu ürünün daha sonraki safhalarda alım-satımına taraf olanlar da tevkif yoluyla ödenmeyen vergi ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından müteselsilen sorumlu olacaklardır. Diğer bir anlatımla, zirai ürünlerin çiftçi dışındaki kişilerden satın alınması halinde, ürünü satın alanlar, bu ürünlerle ilgili gelir vergisi tevkifatının yapıldığına kanaat getirirlerse, gelir vergisi tevkifatını yapmayabileceklerdir. Bu durumda, tevkif yoluyla ödenmesi gereken vergi ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından müteselsilen sorumlu olacaklardır. Ancak, mükellefler müteselsil sorumluluğun dışında kalmayı tercih ettikleri takdirde, zirai ürünü kimden satın almış olursa olsunlar, gelir vergisi tevkifatı yaparak ilgili vergi dairesine yatırmak zorundadırlar."  açıklamaları yer almaktadır. Mezkûr Tebliğin, "5590 Sayılı Kanuna Göre Kurulmuş Bulunan Ticaret Borsalarında Tescil Ettirilerek Satın Alınan Zirai Ürün Bedellerinden Yapılacak Gelir Vergisi Tevkifatı ve Müteselsil Sorumluluk:" başlıklı 4 numaralı bölümünde ise, " ... Öte yandan, bu Tebliğin 1, 2 ve 3 üncü bölümlerinde belirtilen kamu kurum ve kuruluşları ile diğer kişi, kurum ve kuruluşların; çiftçi dışında kalan kişi, kurum ve kuruluşlardan, 5590 sayılı Kanuna göre kurulmuş bulunan Ticaret Borsalarında tescil ettirerek satın aldıkları zirai ürün bedelleri üzerinden, gelir vergisi tevkifatı yapmayacaklar ve müteselsilen de sorumlu olmayacaklardır. Ancak; söz konusu zirai ürünlerle ilgili olarak daha önce çiftçiden satın alınması esnasında gelir vergisi tevkifatının yapılmamış olması halinde, tevkif yoluyla ödenmesi gereken vergi, gecikme faizi ve gecikme zammından tescil işlemini yapan borsalar ve vergisi tevkif yoluyla ödenmeyen zirai ürünü Borsaya getirenler de müteselsilen sorumlu olacaklardır. ... " açıklamaları yer almaktadır. Ayrıca, 128 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin "X- Vergi Tevkifatı ve Esasları" başlıklı bölümünde; "... " açıklamaları yer almaktadır. Ayrıca, 128 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin "X- Vergi Tevkifatı ve Esasları" başlıklı bölümünde; "... Diğer taraftan yaş meyve sebze komisyonculuğu ile uğraşanlar her ne kadar komisyoncu adı altında faaliyet göstermekteyseler de müstahsilden aldıkları ürünler için müstahsil makbuzunu bizzat kendileri düzenledikleri ve satın alan kimseye bu ürünleri kendi faturaları ile devrettiklerinden, Vergi Kanunları yönünden yaptıkları iş bir alım-satım faaliyeti niteliğinde bulunmaktadır. Bu nedenle komisyoncu adı altında çalışmakla beraber faaliyeti alım-satım niteliğinde olan bu şahıslarda çiftçilerden satın alacakları zirai ürünlerin bedellerinden tevkifat yapmak zorundadırlar. Vergi Usul Kanununda yapılan değişiklikle vergilemede vergiyi doğuran olayın gerçek niteliği esas alındığı ve canlı hayvanların müstahsilleri tarafından kestirilerek et olarak satılması hali gerçek yönüyle canlı hayvan satışı niteliğinde olduğundan bu halde de tevkifat yapılacaktır." yönünde açıklamalara yer verilmiş bulunmaktadır. Buna göre, Şirketiniz tarafından gerçekleştirilen, balık ürünleri toptan ticareti ve komisyonculuğu işinden elde edilen kazancın kurum kazancı olarak vergilendirilmesi gerekmekte olup, çiftçilerden satın alınan balık ve balık ürünleri için Şirketinizce gerçekleştirilecek ödemeler üzerinden Gelir Vergisi Kanununun 94 üncü maddesinin birinci fıkrasının (11) numaralı bendinin (a) alt bendi hükümleri uyarınca gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekmektedir. Diğer taraftan, söz konusu zirai ürünlerin çiftçi dışındaki kişilerden ticaret borsalarına tescil ettirilmeksizin satın alınması halinde, bu ürünlerle ilgili gelir vergisi tevkifatının yapıldığına kanaat getirilmesi durumunda, Şirketinizce gelir vergisi tevkifatı yapılmayabilecek olup ancak, bu durumda da tevkif yoluyla ödenmesi gereken vergi ile buna bağlı ceza, gecikme faizi ve gecikme zammından müteselsil sorumluluğunuz bulunacağından, müteselsil sorumluluğun dışında kalmayı tercih etmeniz halinde gelir vergisi tevkifatı yapılması gerekecektir. Ancak, söz konusu zirai ürünlerin çiftçi dışında kalan kişi, kurum ve kuruluşlardan ticaret borsalarına tescil ettirilmek suretiyle satın alınması halinde ise Şirketinizce gelir vergisi tevkifatı yapılmayacağı ve müteselsilen de sorumlu olunmayacağı tabiidir. VERGİ USUL KANUNU YÖNÜNDEN: VERGİ USUL KANUNU YÖNÜNDEN: Bilindiği üzere, 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 227 nci maddesinde, bu Kanunda aksine hüküm olmadıkça bu Kanuna göre tutulan ve üçüncü şahıslarla olan münasebet ve muamelelere ait olan kayıtların tevsikinin mecburi olduğu hükme bağlanmış olup, söz konusu kayıtların ise esas itibariyle aynı Kanunun 229 ve müteakip maddelerinde yer alan veya Bakanlığımıza verilen yetkiye dayanılarak kullanılma zorunluluğu getirilen belgelerle tevsik edilmesi gerekmektedir. Mezkûr Kanunun; -229 uncu maddesinde, "Fatura, satılan emtia veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı meblağı göstermek üzere emtiayı satan veya işi yapan tüccar tarafından müşteriye verilen ticari vesikadır.",  -232 nci maddesinde, "Birinci v